Entiti korporat asalnya telah diperbadankan sebagai Perusahaan Otomobil Nasional Sdn. Bhd. (PONSB) pada 7 Mei 1983. Projek ini berpunca daripada usaha kerajaan Malaysia untuk menubuhkan industri automotif domestik dan dikaitkan rapat dengan Perdana Menteri ketika itu, Tun Dr. Mahathir Mohamad.1

Proton pada asasnya merupakan pengeluar automobil utama buatan tempatan yang pertama di Malaysia. Nama jenama ini sinonim dengan usaha negara untuk beralih daripada ekonomi berasaskan komoditi dan pembuatan asas kepada pengeluaran perindustrian yang lebih sofistikated.

Projek kereta nasional ini mempunyai beberapa objektif utama:

• Membangunkan kemahiran kejuruteraan automotif rakyat Malaysia;
• Menubuhkan industri pembuatan komponen domestik;
• Memindahkan teknologi automotif ke Malaysia;
• Mewujudkan peluang pekerjaan berkemahiran tinggi;
• Membangunkan keupayaan pembuatan tempatan;
• Menggalakkan proses industrialisasi;
• Mencipta jenama automobil Malaysia yang mampu bersaing di peringkat antarabangsa.

Proton sendiri menyifatkan misi asalnya adalah membantu menerajui pembangunan ekonomi Malaysia dan meletakkan asas bagi industri automotif negara.1 Dengan kata lain, Proton dirangka sebagai projek pembangunan perindustrian terlebih dahulu, dan syarikat kereta sebagai fungsi keduanya.

Akar umbi Proton bermula daripada usaha kerajaan Malaysia pada akhir 1970-an dan awal 1980-an untuk menubuhkan industri automotif nasional. Pada tahun 1979, Mahathir Mohamad meminta kajian kebolehlaksanaan dijalankan untuk sebuah automobil buatan Malaysia. Projek Kereta Nasional kemudiannya dibentangkan kepada kerajaan.

Kabinet Malaysia meluluskan Projek Kereta Nasional pada tahun 1982, dan pada 7 Mei 1983, Perusahaan Otomobil Nasional telah diperbadankan secara rasmi.1 Usaha sama asal melibatkan pihak-pihak berikut:

• HICOM — Perbadanan Industri Berat Malaysia;
• Mitsubishi Motors Corporation (MMC);
• Mitsubishi Corporation.

Susunan ini memberikan Proton akses kepada teknologi automotif Jepun sambil membolehkan Malaysia mula membangunkan ekosistem pembuatannya sendiri.1 Hubungan dengan Mitsubishi ini amat penting semasa tahun-tahun pembentukan awal Proton.

Model paling signifikan dalam sejarah Proton sudah pastinya Proton Saga. Unit Saga pertama keluar dari barisan pemasangan pada 9 Julai 1985, menjadikannya kereta nasional pertama Malaysia.1

Saga asal diasaskan daripada model Mitsubishi, menggabungkan teknologi Jepun yang disesuaikan untuk pasaran Malaysia. Kereta ini direka bentuk untuk menjadi kenderaan yang mampu milik, praktikal, jimat minyak, mudah diselenggara dan sesuai untuk keluarga Malaysia. Ia segera mendapat sambutan luar biasa.

Bagi ramai rakyat Malaysia yang membesar pada era 1980-an dan 1990-an, Saga bukan sekadar sebuah kereta, sebaliknya ia merupakan simbol fizikal cita-cita perindustrian negara. Nama “Saga” itu sendiri menjadi hampir sinonim dengan jenama Proton.

Cita-cita Proton tidak pernah terhad kepada pasaran domestik semata-mata. Destinasi eksport pertamanya ialah Bangladesh pada tahun 1986, diikuti oleh pengembangan ke pasaran antarabangsa lain. Proton akhirnya memasuki pasaran di Asia, Eropah, Afrika, Oceania dan Timur Tengah.1

Salah satu pasaran yang paling penting ialah United Kingdom. Saga membuat penampilan sulung Eropahnya di Ireland pada tahun 1988 dan seterusnya memasuki pasaran UK. Jualan Proton di UK cukup berjaya sehingga syarikat itu menjadi jenama kereta bajet yang dikenali di sana sepanjang akhir 1980-an dan 1990-an.1 Bagi pengeluar automobil Malaysia yang masih muda ketika itu, mengeksport kereta ke Eropah merupakan satu pencapaian yang sangat signifikan.

Sepanjang dekad 1990-an, Proton mengembangkan julat modelnya melepasi Saga asal. Antara model penting termasuklah:

Proton Wira

Diperkenalkan pada tahun 1993, Wira menjadi salah satu model paling berjaya dalam sejarah Proton. Ia ditawarkan dalam varian sedan dan hatchback, serta menjadi pemandangan biasa di jalan raya Malaysia.

Proton Satria

Diperkenalkan pada tahun 1994, Satria merupakan hatchback tiga pintu kecil yang mensasarkan pembeli muda dan bersikap sporty.

Proton Perdana

Dilancarkan pada tahun 1995, Perdana menandakan langkah Proton memasuki segmen sedan kelas atasan.

Proton Putra

Putra merupakan coupe dua pintu bergaya sport yang dibangunkan daripada platform Wira.

Proton Satria GTi

Satria GTi kemudiannya menjadi salah satu model Proton yang paling diminati peminat prestasi dan membina reputasi kukuh dalam kalangan penggemar kereta prestasi di Malaysia.

Salah satu bab unik dalam sejarah Proton ialah hubungannya dengan Lotus. Pada tahun 1996, Proton memperoleh kepentingan pengawalan dalam Lotus Group International.1

Langkah ini penting dari segi strategik kerana Lotus terkenal dengan kepakaran dalam:

• Kejuruteraan kenderaan ringan;
• Penalaan sistem ampaian;
• Pengendalian (handling);
• Pembangunan casis;
• Kepakaran sukan permotoran.

Hubungan ini memberi Proton akses kepada pengetahuan kejuruteraan yang melangkaui hubungan tradisionalnya dengan Mitsubishi. Kejuruteraan Lotus kemudiannya mempengaruhi dinamik pemanduan beberapa kenderaan Proton dan membantu jenama ini membina identiti tersendiri, bukannya sekadar pengeluar kereta murah berasaskan Jepun.

Titik perubahan utama berlaku sekitar akhir 1990-an dan awal 2000-an apabila Proton semakin berhasrat untuk membangunkan kenderaan sendiri dan tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada platform asing. Hasil awal yang paling penting ialah Proton Waja, yang dilancarkan pada tahun 2000.

Proton menyifatkan Waja sebagai kereta pertamanya yang dibangunkan sepenuhnya di peringkat tempatan.1 Oleh itu, Waja mewakili sesuatu yang lebih bermakna berbanding pelancaran model biasa; ia membuktikan bahawa Proton sedang beralih daripada penerima teknologi kepada pembangun kenderaan sebenar. Selepas itu, Proton terus membangunkan platform dan teknologi tren kuasa (powertrain) miliknya sendiri.

Satu lagi mercu tanda penting ialah pembangunan enjin CamPro. CamPro menjadi keluarga enjin buatan tempatan Proton yang paling terkenal dan diperkenalkan semasa dorongan syarikat ke arah kebebasan teknologi yang lebih besar.

Syarikat ini mendedahkan prototaip CamPro pada tahun 2000, dan aplikasi pengeluarannya menyusul dalam kenderaan seperti Proton Gen.2.1 Proton Gen.2, yang dilancarkan pada tahun 2004, menggunakan enjin CamPro 1.6 liter dan platform buatan tempatan.1 Tempoh ini mengukuhkan sebahagian penting identiti Proton: Malaysia bukan lagi sekadar memasang kereta orang lain, sebaliknya semakin berupaya mereka bentuk dan mengjurutera kenderaannya sendiri.

Proton membuka kemudahan pembuatan utama keduanya di Tanjung Malim, Perak, pada tahun 2003.1 Kompleks Tanjung Malim menjadi semakin penting kepada strategi jangka panjang syarikat.

Berbanding operasi pembuatan awal Proton di Shah Alam, fasiliti Tanjung Malim direka bentuk berdasarkan sistem dan teknologi pembuatan yang lebih baharu. Kini, Tanjung Malim amat kritikal kerana operasinya merangkumi lebih daripada sekadar pemasangan asas. Syarikat ini menyatakan keupayaannya kini meliputi reka bentuk kenderaan, pembangunan tren kuasa, kejuruteraan termaju, pemasangan enjin dan pembuatan kenderaan elektrik (EV).1

Era 2000-an dan awal 2010-an merupakan tempoh yang mencabar bagi Proton. Syarikat ini menghadapi persaingan yang semakin sengit di Malaysia, khususnya daripada Perodua, sementara pengeluar asing juga menjadi semakin kompetitif.

Walaupun sesetengah produk Proton diterima baik, syarikat ini bergelut dengan daya saing produk, kos pembangunan, ekonomi skala, pengembangan antarabangsa, pelaburan teknologi, keuntungan serta jangkaan pengguna yang semakin meningkat. Proton juga mengalami pelbagai perubahan pemilikan dan strategi.

Pada tahun 2012, Proton menjadi sebahagian daripada DRB-HICOM, sebuah konglomerat utama Malaysia.1 Langkah ini akhirnya membuka jalan kepada transformasi paling konsekuen dalam sejarah moden Proton.

Titik perubahan 2017

Transformasi terbesar dalam sejarah moden Proton berlaku pada tahun 2017. DRB-HICOM memeterai perkongsian strategik dengan Zhejiang Geely Holding Group, atau lebih dikenali sebagai Geely.1

Perkongsian ini mengubah secara fundamental trajektori teknologi dan pembangunan produk Proton. Geely ialah kumpulan automotif utama China yang berpangkalan di Hangzhou dan merupakan kumpulan induk kepada sejumlah jenama automotif. Geely sendiri menyifatkan Proton sebagai rakan strategik globalnya di Malaysia.

Perkongsian ini membawa kepada Proton akses kepada:

• Platform kenderaan moden;
• Tren kuasa;
• Elektronik;
• Teknologi ketersambungan;
• Sumber kejuruteraan;
• Rangkaian pembelian global;
• Teknologi SUV;
• Teknologi kenderaan tenaga baharu.

Pada masa yang sama, Proton mengekalkan identiti jenama Malaysia serta keupayaan pembuatan dan kejuruteraannya.

Proton X70

Produk utama pertama era baharu ini ialah Proton X70. Dilancarkan pada tahun 2018, X70 merupakan SUV pertama Proton dan mewakili perubahan drastik dalam strategi produk syarikat.1

Sebelum X70, barisan model Proton secara tradisinya didominasi oleh sedan, hatchback dan MPV. X70 membawa Proton masuk ke dalam pasaran SUV yang berkembang pesat. Ia juga memperkenalkan banyak teknologi dan ciri yang sebelum ini jarang ada pada kereta Proton, termasuk enjin turbo, transmisi klac berkembar, infotainment termaju, ciri ketersambungan dan teknologi bantuan pemanduan moden. X70 menjadi kejayaan komersial dan simbolik yang besar.

X50 dan pengembangan SUV

Proton menyusuli X70 dengan Proton X50, yang diperkenalkan pada tahun 2020. X50 mensasarkan segmen SUV kompak yang semakin popular. Secara gabungan, X50 dan X70 mengubah imej Proton secara dramatik. Daripada dilihat terutamanya sebagai pembuat sedan mampu milik, Proton kini semakin dikenali sebagai jenama automotif moden yang berteraskan SUV.

Syarikat ini kemudiannya memperkenalkan X90, sebuah SUV yang lebih besar, pada tahun 2023. Proton menyifatkan X90 sebagai Kenderaan Tenaga Baharu (NEV) pertamanya, menggunakan enjin turbo 1.5 liter yang digabungkan dengan sistem motor elektrik 48V.1

Transformasi menjadi pengeluar moden

Perkongsian Geely bukan sekadar menghasilkan Proton menerima kereta asing dan meletakkan lencana Proton padanya. Syarikat ini menyatakan bahawa sejak memulakan kolaborasi dengan Geely pada 2017, ia telah:1

• Melancarkan empat model serba baharu yang dibangunkan bersama Geely;
• Naik taraf model rekaan tempatan;
• Memperkenalkan teknologi pintar dan ketersambungan yang lebih baik;
• Menambah baik proses pembuatan;
• Mengembangkan operasi selepas jualan;
• Membangunkan rangkaian pengedarnya.

Ini adalah perbezaan penting dalam membincangkan Proton moden. Proton moden sebaiknya difahami sebagai pengeluar Malaysia yang beroperasi dalam perkongsian teknologi antarabangsa yang mendalam, bukannya sekadar syarikat kereta nasional tradisional.

Pada Jun 2024, Proton mencapai satu lagi mercu tanda penting: lima juta kenderaan dihasilkan sejak syarikat mula mengeluarkan kereta.1

Mercu tanda ini menggambarkan skala transformasi Proton. Daripada sebuah projek kereta nasional sokongan kerajaan yang menghasilkan Saga pertama pada 1985, Proton telah menjadi pengeluar yang menghasilkan jutaan kenderaan dan mengendalikan ekosistem automotif yang semakin sofistikated.

Proton juga menyatakan bahawa aktiviti berkaitan syarikat menyokong mata pencarian lebih 100,000 orang pada masa pencapaian lima juta unit tersebut.1

Salah satu hala tuju strategik terbaru Proton ialah kenderaan elektrik (EV). Pada tahun 2024, Proton mengumumkan sub-jenama khusus EV-nya:

Proton e.MAS

Jenama e.MAS diwujudkan khusus untuk kenderaan elektrik Proton.1 Model pertamanya ialah:

Proton e.MAS 7

e.MAS 7 ialah SUV segmen C serba elektrik yang dibangunkan dengan kerjasama Geely. Ia menjadi kenderaan elektrik bateri pertama Proton dan dilancarkan pada Disember 2024.1

Kenderaan ini mewakili perubahan penting dalam hala tuju teknologi Proton: daripada Saga → pemasangan tempatan teknologi Jepun → kejuruteraan peribumi yang semakin meningkat → perkongsian Geely → elektrifikasi.

Strategi EV Proton bertujuan untuk beroperasi selari dengan kenderaan petrol konvensional dan hibridnya, bukannya menggantikan serta-merta. Syarikat ini telah membangunkan kepakaran dalam:

• Kenderaan elektrik bateri;
• Pemasangan EV;
• Infrastruktur pengecasan;
• Servis EV;
• Perisian dan ketersambungan;
• Sistem voltan tinggi;
• Pengeluaran komponen EV tempatan.

Proton menubuhkan PRO-NET, sebuah anak syarikat yang bertanggungjawab terhadap aktiviti berkaitan kenderaan pintar dan pengedaran EV Proton masa depan, sementara Proton juga bekerjasama dengan rakan kongsi dalam infrastruktur pengecasan EV dan latihan teknikal EV.1

Syarikat ini juga berusaha untuk melokalisasikan komponen berteknologi tinggi di Malaysia melalui perjanjian yang melibatkan pembekal yang berkaitan dengan Geely.1

Salah satu ciri terpenting Proton ialah ia bukan sekadar operasi pemasangan. Syarikat ini menyifatkan dirinya mempunyai rantaian nilai R&D yang komprehensif meliputi: reka bentuk kenderaan → kejuruteraan → pembangunan tren kuasa → kejuruteraan termaju → pembuatan.

Ia juga telah menubuhkan fasiliti R&D di Hangzhou Bay, China, untuk melengkapi keupayaan R&D Malaysia dan memudahkan kerjasama dengan Geely.1 Ini memberikan Proton identiti kejuruteraan hibrid: Kejuruteraan Malaysia + Teknologi Geely + Pembangunan automotif antarabangsa. Gabungan ini adalah kunci untuk memahami syarikat moden ini.

Sukan permotoran turut memainkan peranan dalam sejarah Proton. Syarikat ini menubuhkan Pasukan Perlumbaan Proton R3 pada tahun 2003. R3 telah terlibat dalam perlumbaan, pembangunan prestasi, kejuruteraan sukan permotoran, pembangunan aksesori prestasi dan acara sukan permotoran.

R3 menjadi sangat sinonim dengan versi berprestasi tinggi kereta Proton. Pasukan ini kembali ke Sepang 1000KM (S1K) pada tahun 2024 selepas ketidakhadiran selama tiga tahun, bersaing menggunakan Proton S70 R3.1 Sukan permotoran bukan sahaja berfungsi sebagai pemasaran untuk Proton, tetapi juga sebagai cara untuk membangunkan kepakaran kejuruteraan dan dinamik kenderaan.

Sepanjang sejarahnya, Proton telah menghasilkan jumlah model yang sangat banyak. Antara yang paling penting dari segi sejarah termasuklah:

Generasi awal

• Saga — Kereta nasional pertama Malaysia
• Saga Iswara
• Wira
• Satria
• Perdana
• Putra
• Tiara

Generasi 2000-an

• Waja
• Gen.2
• Savvy
• Satria Neo
• Persona
• Exora
• Inspira

Generasi moden

• Iriz
• Persona
• Saga
• X70
• X50
• X90
• S70

Era elektrik

• e.MAS 7
• e.MAS 5

Evolusi produk syarikat mencerminkan transformasi yang lebih luas dalam pasaran automobil Malaysia—daripada sedan keluarga murah kepada SUV, kenderaan bersambung dan EV.

Proton adalah luar biasa berbanding kebanyakan pengeluar automobil kerana asal usul perindustrian nasionalnya. Banyak syarikat kereta ditubuhkan terutamanya sebagai perusahaan komersial, namun Proton ditubuhkan dengan objektif nasional yang jauh lebih luas.

Misi sejarahnya termasuk membina industri automotif untuk Malaysia. Ini bermakna mewujudkan bukan sahaja jenama kereta tetapi ekosistem yang melibatkan pembekal, kilang, jurutera, juruteknik, pereka bentuk, pusat jualan, pengeluar komponen, institusi R&D, sukan permotoran dan eksport. Inilah sebabnya mengapa Proton menduduki tempat istimewa dalam sejarah ekonomi Malaysia.

Apabila membincangkan Proton di Malaysia, adalah mustahil untuk tidak menyebut Perodua. Kedua-dua syarikat ini menduduki bahagian yang bertindih dalam industri automobil pasaran massa Malaysia, namun sejarah mereka berbeza.

Proton ialah projek kereta nasional asal Malaysia yang ditubuhkan pada 1983. Perodua, yang ditubuhkan kemudian, menjadi sangat kuat dalam segmen kereta kompak dan mampu milik, dan akhirnya menjadi pesaing domestik terbesar Proton.

Perbandingan ringkas adalah seperti berikut:

Persaingan antara kedua-dua syarikat ini merupakan bahagian penting dalam sejarah automotif Malaysia.

Proton mempunyai kepentingan budaya yang melangkaui angka jualannya. Bagi beberapa generasi rakyat Malaysia, memiliki Proton berkait rapat dengan perkembangan kelas menengah negara.

Kereta seperti Saga, Wira, Iswara, Waja, Satria dan Persona menjadi sangat lazim di jalan raya Malaysia. Saga khususnya menjadi hampir sebuah institusi budaya. Akibatnya, Proton kerap dibincangkan di Malaysia dari sudut identiti nasional, bukan sekadar spesifikasi automotif.

Walaupun Malaysia kekal sebagai pasaran teras Proton, syarikat ini telah berulang kali cuba mengembangkan sayapnya ke peringkat antarabangsa. Dari segi sejarah, Proton mengeksport kenderaan ke pasaran termasuk United Kingdom, Ireland, Indonesia, Bangladesh, Afrika, pasaran Timur Tengah dan pasaran Asia lain.

Baru-baru ini, Proton terus membangunkan peluang antarabangsa melalui pasaran serantau dan pengaturan pemasangan CKD. Sebagai contoh, operasi CKD untuk Saga bermula di Mesir pada tahun 2024.1

Perkongsian Geely juga telah mengukuhkan keupayaan Proton untuk berfikir secara global. Objektif jangka panjangnya bukan lagi sekadar “membina kereta Malaysia untuk rakyat Malaysia”, sebaliknya semakin kepada “membina jenama automotif Malaysia yang mampu bersaing di peringkat antarabangsa”.

Cara paling mudah untuk memahami evolusi Proton adalah melalui empat peringkat:

Peringkat 1 — Projek nasional (1983–1980-an)

Malaysia mewujudkan pengeluar automobil untuk menubuhkan asas perindustrian.

Peringkat 2 — Pembangunan berasaskan Mitsubishi (1985–1990-an)

Proton menggunakan teknologi Jepun sambil membangunkan keupayaan pembuatan dan kejuruteraan.

Peringkat 3 — Pembangunan peribumi (2000-an–2016)

Proton semakin membangunkan platform, enjin, kejuruteraan dan reka bentuk kenderaannya sendiri.

Peringkat 4 — Perkongsian Geely dan globalisasi (2017–kini)

Proton menggabungkan keupayaan pembuatan dan kejuruteraan Malaysia dengan teknologi Geely, platform moden, SUV, ketersambungan dan EV.

Peringkat keempat ini boleh dikatakan sebagai tempoh paling transformatif dalam sejarah syarikat sejak pelancaran asal Saga.

Proton adalah lebih daripada sekadar lencana kereta Malaysia. Ia mewakili tiga perkara yang saling bertindih:

🇲🇾 Projek perindustrian nasional

Ia diwujudkan untuk menubuhkan industri automotif Malaysia dan kekal dikaitkan rapat dengan industrialisasi Malaysia.

🚗 Pengeluar automobil sebenar

Selepas lebih empat dekad, Proton memiliki keupayaan pembuatan, R&D, kejuruteraan, tren kuasa dan pembangunan kenderaan, bukannya sekadar mengimport kenderaan siap.

🌏 Syarikat automotif terhubung antarabangsa

Perkongsiannya dengan Geely telah menghubungkan Proton kepada ekosistem teknologi dan rantaian bekalan automotif global yang jauh lebih besar.

Secara ringkasnya, Proton Holdings Berhad ialah pengeluar automobil nasional perintis Malaysia yang ditubuhkan pada 1983 sebagai sebahagian daripada strategi industrialisasi negara. Kenderaan pertamanya, Proton Saga, dilancarkan pada 1985 dan menjadi ikon pembuatan Malaysia. Selepas pada mulanya bergantung berat kepada teknologi Mitsubishi, Proton secara progresif membangunkan platform, enjin dan keupayaan kejuruteraannya sendiri, memperoleh kepentingan pengawalan dalam Lotus pada 1996, dan menubuhkan operasi pembuatan utama di Tanjung Malim. Berikutan perkongsian strategik antara DRB-HICOM dan Zhejiang Geely Holding Group pada 2017, Proton memasuki era baharu yang dicirikan oleh SUV, teknologi bersambung, kolaborasi antarabangsa dan pembangunan produk yang lebih kukuh. Syarikat ini menghasilkan kenderaan kelima jutanya pada 2024 dan seterusnya memasuki pasaran kenderaan elektrik melalui jenama Proton e.MAS, bermula dengan e.MAS 7.1

1. PROTON – About Us